Kontrol grafiği (SPC) — bireysel değerler I-MR
Zaman sırasıyla ölçümlerinizi yapıştırın. Ortalamayı, hareketli aralığı, kontrol sınırlarını ve prosesin kontrol dışına çıktığını gösteren kural ihlallerini grafikle ve listeyle görün.
Her ölçüm bir değer; ayraç boşluk, satır sonu, sekme ya da ; (Excel sütunu yapıştırılabilir). Ondalık için virgül ya da nokta kullanın. Değerler zaman sırasında olmalıdır; sıra bozulursa sınırlar anlamını yitirir. Sınırlar için en az 20–25 değer önerilir.
Hesap tarayıcınızda yapılır; yapıştırdığınız ölçümler hiçbir yere gönderilmez.
30 değer okundu.
- Ortalama X̄ (merkez çizgisi)
- 10,028
- Üst kontrol sınırı (ÜKS)
- 10,111
- Alt kontrol sınırı (AKS)
- 9,9442
- Ortalama hareketli aralık MR̄
- 0,031379
- Tahmini sapma σ̂ = MR̄ / 1,128
- 0,027823
- MR grafiği ÜKS (3,267 × MR̄)
- 0,10252
- Değer sayısı
- 30
- İşaretlenen nokta sayısı
- 2
Bireysel değerler (I) grafiği
±1σ ve ±2σ bölge çizgileri soluk gösterilir.
Hareketli aralık (MR) grafiği
Kural ihlali
Kural kontrolü (Nelson kuralları)
İhlal, kuralın tamamlandığı noktaya işlenir. Nokta numaraları ölçümlerin sırasıdır (1'den başlar).
| 1 · Bir nokta merkezden 3σ'dan uzakta (kontrol sınırı dışında) | nokta: 29, 30 |
|---|---|
| 2 · Art arda 9 nokta merkez çizgisinin aynı tarafında | nokta: 30 |
| 3 · Art arda 6 nokta sürekli artıyor ya da azalıyor | — |
| 4 · Art arda 14 nokta sırayla yukarı-aşağı gidiyor | — |
| 5 · Art arda 3 noktadan 2'si aynı tarafta 2σ dışında | nokta: 30 |
| 6 · Art arda 5 noktadan 4'ü aynı tarafta 1σ dışında | nokta: 30 |
| 7 · Art arda 15 nokta ±1σ içinde (değişkenlik beklenenden az) | — |
| 8 · Art arda 8 nokta ±1σ dışında (her iki tarafta) | — |
Sınırlar tüm noktalardan hesaplanır. Özel nedenli noktalar sınırları genişletir; kök neden bulunup giderildikten sonra o noktalar çıkarılarak sınırlar yeniden hesaplanır.
X̄ ± 2,66 · MR̄ (2,66 = 3/d₂, d₂ = 1,128) · MR grafiği: ÜKS = 3,267 · MR̄, AKS = 0 · σ̂ = MR̄ / 1,128
Kontrol grafiği prosesin istatistiksel olarak kararlı olup olmadığını gösterir, şartnameye uygunluğu değil (bunun için yeterlilik: Cp/Cpk). Kurallar bir uyarı sinyalidir; her ihlal gerçek bir neden değildir ve kurallar birlikte kullanıldığında yanlış alarm oranı artar. Bu araç bir ön değerlendirmedir.
Proses verinizden hangi sapmaların erken fark edilebileceğini birlikte inceleyelim.
Görüşme talep edin01
Nasıl kullanılır
A
Ölçümlerinizi zaman sırasıyla yapıştırın (Excel'den tek sütun kopyalamak yeterli) ya da örnek veriyi yükleyin.
B
Merkez çizgisini, kontrol sınırlarını ve MR grafiğini inceleyin.
C
Kural kontrolü tablosunda işaretlenen noktalara bakın: gerçek bir neden arayın, sonra sınırları yeniden hesaplayın.
02
I-MR grafiği ve kontrol sınırları
Bireysel değerler (I-MR) grafiği, ölçümlerin tek tek alındığı, alt grup oluşturmanın anlamlı olmadığı durumlarda kullanılır: tek bir makineden saatlik ölçüm, bir tankın günlük analizi, bir titreşim seviyesinin zaman izi. Merkez çizgisi ortalamadır. Kısa vadeli değişkenlik, ardışık iki ölçümün mutlak farkı olan hareketli aralıkla (MR) tahmin edilir.
Kontrol sınırları ortalama ± 2,66 × MR̄ olarak hesaplanır; 2,66, 3 / d₂ ifadesidir (d₂ = 1,128, iki ölçümlük hareketli aralık için). Bu, kabaca ortalamanın ±3σ̂ çevresi demektir. Sınırlar şartname sınırları değildir: kontrol sınırları prosesin ne yaptığını, şartname sınırları müşterinin ne istediğini gösterir.
03
Nelson ve Western Electric kuralları
Bir noktanın sınır dışına çıkması tek başına yeterli sinyal değildir; proses sınırların içinde kalırken de değişebilir. Bu nedenle bölgelere dayanan kurallar kullanılır. Araç sekiz Nelson kuralını denetler: sınır dışı nokta (1), merkezin aynı tarafında uzun seri (2), sürekli artış ya da azalış (3), sırayla yukarı-aşağı gidiş (4), 2σ ve 1σ bölge kuralları (5, 6), değişkenliğin beklenenden az olması (7) ve iki tarafta da 1σ dışında kalma (8). Western Electric kuralları bu kuralların 1, 5, 6 ve 2 numaralı biçimleridir.
Her kural ek bir yanlış alarm olasılığı getirir. Kural sayısını artırmak duyarlılığı yükseltir ama gereksiz araştırmayı da çoğaltır. Hangi kuralların kullanılacağı proses ve maliyetle birlikte önceden kararlaştırılmalıdır.
04
Sınırların yorumu ve yaygın hatalar
Veri zaman sırasında olmalıdır; sıralanmış ya da karıştırılmış veri anlamsız sınırlar üretir. Tek tek ölçümlerde dağılım normal değilse (örneğin çarpık) 3σ sınırlarının yanlış alarm oranı değişebilir; böyle bir durumda dönüşüm ya da farklı bir yöntem gerekir. Veri ardışık değerler arasında güçlü bir bağımlılık taşıyorsa (otokorelasyon), hareketli aralık değişkenliği olduğundan küçük gösterir ve sınırlar çok dar çıkar.
Kontrol grafiği "proses kararlı mı?" sorusunu yanıtlar. "Proses şartnameye uyuyor mu?" sorusu için yeterlilik hesabı gerekir; kararlı olmayan bir prosesin Cp/Cpk değeri anlamlı değildir.
Sık sorulanlar
- I-MR grafiği ne zaman kullanılır?
- Ölçümler tek tek alındığında ve mantıklı bir alt grup oluşturulamadığında: seyrek ölçümler, her partiden tek ölçüm, sürekli proseslerde zaman içindeki tek okumalar. Alt gruplar varsa X̄-R ya da X̄-S grafikleri tercih edilir.
- Kontrol sınırları neden 2,66 ile hesaplanır?
- Sınırlar X̄ ± 3σ̂ olarak istenir ve σ̂ = MR̄ / 1,128 ile tahmin edilir. 3 / 1,128 ≈ 2,66 olduğundan sınırlar X̄ ± 2,66 × MR̄ olur.
- Kontrol sınırı ile şartname sınırı aynı şey mi?
- Hayır. Kontrol sınırları proses verisinden hesaplanır ve prosesin doğal değişkenliğini gösterir. Şartname sınırlarını müşteri ya da tasarım belirler. İkisinin karşılaştırılması yeterlilik analizinin (Cp/Cpk) konusudur.
- Kaç ölçüm gerekir?
- Sınırları güvenle hesaplamak için en az 20–25 ölçüm önerilir. Daha az veriyle araç sonuç verir, ancak sınırlar belirsizdir ve uyarı gösterilir.
- Bir kural ihlal edildi, ne yapmalıyım?
- İşaretlenen noktadan geriye doğru ne olduğunu araştırın: malzeme partisi, vardiya, takım değişimi, ayar. Gerçek bir neden bulunursa giderin ve o noktaları çıkararak sınırları yeniden hesaplayın. Neden bulunamıyorsa bunu yanlış alarm olarak kaydedin; her ihlal gerçek bir sapma değildir.
Proses sapmalarını erken yakalayın
Makine ve proses verinizden hangi sapmaların önceden görülebildiğini ve bunun kalite ile duruşa etkisini birlikte inceleyelim.